SƠ KẾT HOẠT ĐỘNG TRUNG TÂM UNESCO NGHIÊN CỨU VĂN HÓA CÁC DÒNG HỌ VIỆT NAM (8/2010 - 4/2011)

Trung tâm UNESCO nghiên cứu văn hóa các dòng họ VN là đơn vị hoạt động xã hội trực thuộc Liên Hiệp các Hội UNESCO VN, hoạt động theo quy chế của Liên Hiệp Quốc.

I. TÌNH HÌNH HOẠT ĐỘNG CỦA TRUNG TÂM 06 THÁNG QUA VÀ PHƯƠNG HƯỚNG TỚI :

1. HOẠT ĐỘNG THỜI GIAN QUA:

Do bước đầu mới thành lập, trung tâm gặp không ít khó khăn về nhiều mặt: tổ chức nhân sự, trụ sở, con dấu, tài chính hoạt động, v.v… Nhưng nhờ các dòng họ ủng hộ nhiệt tình, tập thể trung tâm đoàn kết, quyết lòng khắc phục mọi trở ngại vừa làm vừa rút kinh nghiệm, kịp thời sửa chữa khuyết điểm thiếu sót nên đã làm được một số công việc ban đầu có ý nghĩa.

+ Về tổ chức bộ máy:  Theo sơ đồ tổ chức Trung Tâm gồm có : Giám đốc, Hội đồng khoa học ( gồm các giáo sư, tiến sĩ, nhà nghiên cứu, lãnh đạo nhiều kinh nghiệm), 02 Phó Giám đốc: 01 phụ trách công tác nghiệp vụ, 01 phụ trách văn phòng, và 03 ban: Ban Liên kết dòng họ, Ban Nghiên cứu dòng họ và gia phả và Ban Văn phòng, tổ chức hành chính và tài chính.

Bước đầu, bộ máy tổ chức hoạt động tương đối ổn định nhờ việc bố trí cán bộ thích hợp với sở trường, năng lực, nhất là quan tâm đến điều kiện, sức khỏe, đi lại của  các vị lớn tuổi.

+ Về hoạt động với các dòng họ: Trung Tâm đã bố trí cán bộ tham dự khá đầy đủ các ngày giỗ tổ, họp mặt đầu năm, vào dịp trước và sau tết Tân Mão thăm nhà từ đường các dòng họ vào dịp trước và sau tết Tân Mão như: họ Đào, họ Phan, họ Lê, họ Bùi, họ Nguyễn, họ Thân, họ Trần phối hợp với Trung Tâm gia phả gặp lãnh đạo tỉnh Đồng Nai làm kế hoạch củng cố Hội đồng gia tộc ở các xã thuộc tỉnh Đồng Nai. Riêng ngày giỗ tổ tộc Trần tổ chức tại Dinh Thống Nhất (20/02/2011), thừa ủy nhiệm của Liên hiệp, Ban giám đốc trung tâm đã trao tặng:

02 bằng khen của Liên hiệp cho 02 vị giáo sư nổi tiếng: Giáo sư Trần Văn Giàu và giáo sư viện sĩ Trần Văn Khê cùng 22 giấy khen cho các cụ ông cụ bà và cá nhân có thành tích xuất sắc với dòng họ và UNESCO, tổ chức đoàn đi cúng bái giỗ Quốc tổ Hùng Vương (Q.9, TP.HCM).

+ Về nghiệp vụ nghiên cứu:

-  Trung tâm UNESCO NCVH các DHVH phối hợp với Trung Tâm nghiên cứu & thực hành gia phả TP.HCM tự nguyện dựng bộ gia phả họ Trần (Trần Văn Giàu) hiến tặng tộc Trần ở xã An Lục Long, huyện Châu Thành, tỉnh Long An  sẽ hoàn thành trong một năm.

-   Trung tâm UNESCO phối hợp với Trung tâm gia phả và Thư viện Khoa học tổng hợp tổ chức nghiên cứu dịch thuật nhiều văn tự cổ Hán, Nôm phục vụ cho các nhà nghiên cứu.

-   Trung tâm UNESCO phối hợp với Trung tâm gia phả đề nghị Cục thống kê TPHCM cung cấp số liệu: 355 họ ở địa bàn TP.HCM, trong đó  có 10 họ có số người đông. Tính theo tỉ lệ %, thì họ Nguyễn chiếm trên 30% trong tổng dân số. Đây là số liệu đầu tiên của ngành thống kê Nhà nước công bố chính thức, có cơ sở khoa học đáng tin cậy, điều  mà các  nhà  nghiên cứu hằng mong đợi từ lâu. Xưa nay các nhà nghiên cứu, các phương tiện thông tin đại chúng đã từng công bố với nhiều con số khác nhau: 150, 300, 400, 600, 1000 họ, v.v… chưa có con số thống nhất, chưa thật bảo đảm, chính xác. Trung tâm UNESCO xin trân trọng gửi lời cám ơn đến Cục thống kê TP.HCM.

+ Về phát triển hội viên mới: Trung Tâm đã nhận 05 bộ hồ sơ xin cấp thẻ hội viên của Liên Hiệp.

2. VỀ PHƯƠNG HƯỚNG TỚI: ( đến cuối năm 2011):

Từ đầu năm 2011, Ban giám đốc trung tâm UNESCO nghiên cứu văn hóa các dòng họ Việt Nam đã phổ biến kế hoạch cả năm cho các vị chủ chốt và phụ trách các đơn vị thuộc trung tâm được chia ra hai thời đoạn, mỗi thời đoạn phấn đấu hoàn thành một nhiệm vụ trọng tâm: 06 tháng đầu năm: ổn định cơ sở vật chất và tổ chức nhân sự, 06 tháng cuối năm: tập trung làm tốt công tác chuyên môn, nghiệp vụ. Ban kế hoạch còn quy định nhiệm vụ cụ thể đối với các chức danh của trung tâm:

-         Ban giám đốc trung tâm: chuẩn bị tổ chức Hội thảo chuyên đề về dòng họ vào thời gian thích hợp, kế hoạch đi gặp gỡ làm việc với  các Ban đại diện các dòng họ tiến hành gặp gỡ các đối tác như: Trung tâm nghiên cứu & thực hành gia phả, Trường Đại học Khoa học xã hội nhân văn, Thư viện khoa học tổng hợp, các nhà khoa học, nghiên cứu, chuyên viên để bàn thảo và ký kết hợp đồng để triển khai việc mở các các lớp dạy Hán - Nôm, lớp nghiên cứu và thực hành, ấn hành văn  tự Hán - Nôm, lập dự án về số hóa tư liệu cổ, thành lập phòng đọc Hán - Nôm ( tại Thư viện khoa học tổng hợp ) v.v…

-         Hội đồng khoa học: với chức năng tổ chức và thẩm định khoa học, đồng thời với chức năng tham vấn cho Ban giám đốc trung tâm trong việc hoạch định và xây dựng chiến lược nghiên cứu khoa học ngắn hạn và dài hạn của Trung tâm, thẩm định các cơ sở dữ liệu khoa học về phả - dòng họ - Hán Nôm các di tích, chứng tích lịch sử văn hóa của dòng họ có giá trị để tôn vinh và bảo tồn ( trong đó có cả danh nhân dòng họ).

-         Ban nghiên cứu dòng họ và gia phả: Hoàn thành bản dự  thảo quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của ban để Ban gíam đốc phê duyệt, tiến hành việc nghiên cứu gia phả, phối hợp với Trung tâm gia phả dựng gia phả, viết hồi ký, dịch thuật và biên soạn các văn tự Hán Nôm theo yêu cầu tham mưu và chuẩn bị nội dung, chương trình làm việc cho BGĐ TT với các đối tác, các nhà khoa học đầu ngành của TP.HCM trong chương trình làm việc của BGĐ phối hợp với ban nối kết dòng họ trong việc trao đổi thông tin, giao lưu với các dòng họ, chi họ trong các dịp lễ hội, giỗ tổ.

-         Ban nối kết các dòng họ: Hoàn thành và bổ sung bản dự thảo quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Ban để BGĐ phê duyệt, lên kế hoạch xúc tiến việc gặp gỡ đại diện các dòng họ để trao đổi thông tin, thống kê danh sách các chi họ, hội viên tại Tp.HCM và phía nam, chủ động tổ chức giao lưu với các dòng họ và tham gia hội họp theo lời mời tham dự của các họ và các đối tác, phối hợp chặt chẽ với Ban nghiên cứu dòng họ và gia phả trong công tác ngoại giao nhân dân với các Họ, trao đổi thông tin và sưu tầm gia phả, tư liệu lịch sử cùng
các tư liệu hiện vật có giá trị khác từ các chi họ, gia đình để về trung tâm tổ chức nghiên cứu.

-         Văn phòng: là bộ phận tham mưu tổng hợp của Trung Tâm, với các chức năng: Tổ chức, hành chính, tài chính, kế toán, lập hồ sơ tổ chức Trung Tâm, lập hồ sơ và lưu trữ hồ sơ hội viên, phát hành  và quản lý thẻ hội viên, thẻ sinh hoạt, giao nhận, lưu trữ bảo mật công văn đến - đi cùng các tài liệu khác của Trung Tâm; bảo quản an toàn tuyệt đối con dấu của Trung Tâm, tham mưu tổng hợp cho BGĐ về công tác Tài chính- kế toán; Lên kế hoạch tham mưu cho BGĐ TT trong việc tìm nguồn Tài chính, lập kế hoạch tài chính, quy chế quản lý tài chính, chi thu minh bạch, đúng pháp luật, nuôi dưỡng nguồn thu ổn định, đảm bảo hoạt động của Trung Tâm lâu dài.

II.  TÌNH HÌNH HOẠT ĐỘNG CÁC DÒNG HỌ:

1. Đến nay TT UNESCO văn hoá các dòng họ Việt Nam đã liên lạc được 15/20 họ ở phía Nam và đang có chiều hướng thuận lợi trong việc phối hợp hợp nghiên cứu mở rộng và đi sâu. Nhìn chung các dòng họ đều rất quan tâm đến việc truy tìm cội nguồn, hoàn chỉnh lịch sử dòng họ ( gia phả, tộc phả ) tôn tạo mồ mã, nhà từ đường tự hào truyền thống tốt đẹp của tổ tiên, xuất bản sách hàng ngàn trang về lịch sử dòng họ để lưu truyền cho con cháu. Về mặt tổ chức, họ nào cũng đã thành lập Ban liên lạc, Ban chấp hành, Hội đồng gia tộc, có các chi họ cơ sở. Nhiều họ tộc đã tổ chức quy cũ hệ thống dòng họ trong cả nước, có ra bản tin dòng họ 2, 3 số trong năm. Có các dòng họ đã có nhà thờ tổ, như họ Vũ ( Võ ) ở Long Thành ( Đồng Nai ), họ Lưu ( Vĩnh Long ), họ Phan ( Bình Chánh ), họ Tô ở Củ Chi ( Tp. HCM ). Mỗi lần giỗ Tổ hàng năm hàng ngàn con cháu về cúng bái rất thành kính trang nghiêm. Hiện nay còn rất nhiều dòng họ ở Tp. HCM và một số tỉnh phía Nam chưa có nhà thờ Tổ, và đang có nhu cầu này. Nhiều dòng họ lập quỹ khuyến học, giúp đỡ con cháu trong họ nhà nghèo hiếu học. Họ Hồ ( Hồ Hảo Hớn ) ở Mỏ Cày  (Bến Tre ) lập quỹ với hàng tỷ đồng cho các sinh viên con cháu trong họ mượn tiền (không lấy lãi) để học hết chương trình Đại học, sau khi ra trường đi làm các cháu phải trả vốn lại để cho các lớp đàn em Tộc Trần còn tổ chức câu lạc bộ Doanh nhân họ Trần Tp. HCM, tộc Thân có câu lạc bộ Thanh niên tộc Thân huy động đông đảo trí thức tài năng trẻ thành lực lượng hùng hậu hăng hái tích cực đóng góp mọi mặt xây dựng dòng họ và xã hội phát triển. Riêng họ Đào có sáng kiến vinh danh hàng trăm cụ bà có từ 50 năm làm dâu dòng họ Đào đã có công lao sinh thành nuôi dạy con cháu họ Đào trưởng thành và thành đạt.

2. Hiện nay, các dòng họ có tổ chức Hội đồng gia tộc, hệ thống Ban liên lạc toàn quốc bước đầu hoạt động có nề nếp, hiệu quả có tác dụng giáo dục truyền thống, nêu cao lòng tự hào tổ tiên, dân tộc. Tuy nhiên muốn phát triển ổn định, đúng hướng, Trung Tâm xin đề nghị Hội đồng gia tộc, Ban liên lạc các dòng họ mấy việc như sau :

- Chú ý thêm việc củng cố tổ chức, đảm bảo việc thông tin thường xuyên, xuyên suốt, nắm chắc các chi họ ( như họ Đào có 28 chi họ ở khắp cả nước ), số hội viên, việc cấp thẻ sinh hoạt, thu hội phí. Cũng là cách quản lý hỗ trợ kịp thời các hoạt động dòng họ, hội viên, đây còn là cách thiết thực để phát huy, hiệu quả công tác khuyến học, khuyến nghiệp, khuyến tài thể hiện sự quan tâm sâu sắc đến lớp trẻ của dòng họ.

- Khuyến khích các chi họ nên dựng gia phả cho chi họ mình, sau đó góp lại xây dựng thành tộc phả… đó là cách tốt nhất trong việc truy tìm kết nối dòng họ, nhận họ ( như họ Nguyễn ở Tân Trụ, Long An ) sau khi có gia phả, một nhánh họ Nguyễn ở thị xã Tân An cùng có chung ông Tổ mới biết được đến nhận họ, sau hàng trăm năm hai nhánh, ở cách nhau không xa chưa biết là bà con.

Theo các chuyên viên gia phả, trong quá trình tiếp cận tìm hiểu những người trong họ để ghi chép tư liệu, thường bất ngờ phát hiện được những điều lý thú về truyền thống, di tích, danh nhân, nghệ nhân, tổ nghề của dòng họ có khi bảo là tiền hiền hậu hiền, có công khai khẩn vùng đất, xây dựng đình, miếu cho làng xóm, nhiều khi còn được nhân dân truyền tụng ( như ấp ông Ngô Văn Vui - ông Tổ họ Ngô ) xã Trung Lập Thượng, Củ Chi, Tp. HCM được nhân dân nhớ ơn lấy tên ông đặt tên ấp là ấp ông Vui …

3. Tổ chức của mỗi dòng họ tuy có nề nếp hiệu quả nhưng vẫn đơn lẻ của riêng họ tộc mình. Trong xu thế ngày nay, các dòng họ đang muốn giao lưu liên kết với các dòng họ khác để trao đổi kinh nghiệm học hỏi nhau cùng xây dựng dòng họ ngày càng tốt đẹp hơn. Trung Tâm UNESCO nghiên cứu văn hoá các dòng họ Việt Nam đã được thành lập từ năm 2010, đã đáp ứng nguyện vọng chính đáng đó của các dòng họ. Đến nay có hàng chục dòng họ tự nguyện tham gia, và bước đầu hoạt động có kết quả. Trung Tâm là chỗ dựa tinh thần, có vai trò tích cực hỗ trợ các hoạt động dòng họ, như : phát hiện, bảo tồn, phát huy những công trình, những giá trị di sản văn hoá truyền thống của các dòng họ; là nơi tập hợp và quy tụ các ý tưởng, gợi mở các chương trình, dự án nghiên cứu về văn hoá dòng họ, nơi tạo ra diễn đàn để các dòng họ có cơ hội đến để trao đổi thông tin, nghiên cứu khoa học, tra cứu tư liệu … mang tính học thuật giúp làm sáng tỏ những vấn đề về lịch sử dòng họ, họ tộc Việt Nam.

III. KẾT LUẬN :

Dân tộc Việt Nam là dân tộc anh hùng. Các dòng họ đều là bộ phận hợp thành của dân tộc, mang đầy đủ “tố chất” truyền thống dân tộc nên cũng anh hùng. Dòng họ nào cũng vô cùng tự hào về tổ tiên, về truyền thống tốt đẹp của dòng họ mình nên đã ra sức giữ gìn và phát huy dòng họ trường tồn cùng dân tộc. Nhắc đến dòng họ là nhắc đến cội nguồn tổ tiên, nhớ đến tình ruột thịt của những người có cùng huyết thống từ ông tổ chung, rất da diết và thiêng liêng. Nhớ đến công lao Tổ tiên dày công gầy dựng cũng là xác định trách nhiệm giữ gìn và bảo vệ cho con cháu ngày nay và mai sau. Có lẽ thấm nhuần đạo lý đó, những vị tham gia các Hội đồng gia tộc, Ban chấp hành, Ban liên lạc các dòng họ, chi họ đều là những người tâm huyết và tự nguyện, âm thầm cống hiến sức lực, của cải của mình vì tổ tiên, họ tộc. Điều đáng mùng là bên cạnh các cụ lớn tuổi là đông đảo lực lượng trẻ tài năng có tiềm lực kinh tế, nồng cốt là nhà trí thức, cán bộ nhà nước nổi tiếng ( nghỉ hưu và đương chức ), sĩ quan cao cấp quân đội, anh hùng lực lượng võ trang nhân dân … Đó là nền tảng vững chắc xây dựng mỗi dòng họ trở thành dòng họ văn hoá góp phần bồi đắp rực rỡ thêm nền văn hiến dân tộc Việt Nam mãi mãi muôn đời. Thật tự hào :

Tổ quốc thiêng liêng

Dòng họ vĩnh truyền

Gia đình hạnh phúc